Bir üstgeçit. Çikolata kokuyor. Şemsiyesini zapt etmeye çalışan bir adam, korsan kitaplara bakan bir kadın, pilav arabasının başına üşüşmüş birkaç delikanlı.

Her yer çikolata kokuyor.  Akbil doldurtmak için sıraya girenler, tramvaydan yeni inenler, bir minibüse el edenler, suratlarındaki gülümsemeyi eve kadar muhafaza edemeyecek olan yeni paydos etmiş işçiler.

Hep çikolata kokuyor. Rüzgarda uçuşan saçlar, trafikte camını açmış duman salan arabalar, selpak sattığı halde burnunu koluna silen bir çocuk.

Her gün binlerce yüz binlerce kişinin geçtiği, yaşamaktan çok çalışılan, çalışmaktan daha da çok gelip geçilen bir yer burası. Cevizlibağ – Topkapı arası. Pilav yemek ve lokma tatlılardan birkaç tane atıştırmak için duruyor insanlar sadece burada. Çikolata fabrikasının etrafa yaydığı, kilometrelerce alanı kaplayan ve hiç bitmeyen çikolata kokusun ya belli belirsiz farkındalar ya da hiç duymuyorlar.

Oysa beni masal alemine sürüklüyor bu kokular. Morlu, parlak pembeli, cırtlak renkli masallar bunlar. Çarli’nin Çikolata Fabrikası’nda talih masum ve fakir çocuğa gülüyordu filmin sonunda. Üç beş kuruş toplayarak aldığı çikolatadan çıkıyordu fabrikayı gezi bileti. Sonra fabrika ona mı kalıyordu neydi. Güzel bir evleri oluyordu hatırladığım kadarıyla sanki.

Ya üst geçitte selpak satan çocuk? Ona da talih güler mi dersiniz? Asgari ücretle çikolata fabrikasında çalışabilecek mi yani? Sabahtan akşamlara kadar kokusunu duyduğu ama çikolatasını yiyemediği fabrikanın yanında, rüzgarın alabildiğine estiği üst geçitte nasıl bir talih bekliyor onu? Üst geçitte durup etrafı seyrederken bunları düşünüyorum.

Ne kimse bilebilir, ne de tahmin edebilir. Allah alır götürür seni, yaşatır büyütür seni, gelip geçer ömrün. Şimdi biraz ellerin üşüyecek, sonra her şey güzel olacak. Bunu dilerim. Allah unutmaz kimseyi.

Buradan, bu üst geçitten durup bakınca, iş çıkış saatiyse mesela, binlerce araba yüz binlerce insan görürsünüz yollarda. Ülker çikolata fabrikasının kokusu zaman zaman artarak zaman zaman azalarak yayılır etrafa. Hemen yukarı tarafta minibüs durakları vardır. Eskisi gibi hayati anlamı yoktur artık bu durağın. Eskiden herhangi bir yere gitmek istediğinizde önce Topkapı’ya gelirdiniz. İstanbul’un her yerine giden minibüsler sadece burada olurdu. Hayat buradan geçerdi.

Çok daha öncelerde, Esenler otogarı kurulmadan önce, Topkapı otogarı vardı. Anadolu’dan gelen insanların ilk havasını soludukları yerdi Topkapı. İstanbul’un taşı toprağı altındı o zamanlar, rüya gibiydi İstanbul’a varmak. Siyah beyaz televizyonda İstanbul görüntüleri çıkmayagörsün, hıçkıra hıçkıra ağlardı genç kızlar. Düğün parası denkleştirmeye gitmiştir çünkü İstanbul’a delikanlılar.

İstanbul’un oluşumunda buradaki hatların önemi büyüktür. Göç edenler, çalışmaya gelenler ilk gözlerini burada açmışlar yıllarca. İnsanlar gelmişler, minibüsler nereye kadar çalışıyorsa oraya kadar gidip yerleşmişler.  Minibüsün varmadığı yerde hayat yokmuş. İşte Esenler, Güngören, Bayrampaşa böyle oluşmuş. Bunu da size kimse söylemez.

Selpak satan çocuk mu? Hala oralarda. Üst geçitlerinden birinde…

Milat – 2 Ocak 2012

Beton evler, metal arabalar ve parlak ekranlar aklımızın nefes almasını engellediğinde;  kalbimiz betonlaşıp metalleşmeye yüz tuttuğunda; telefonlar bilgisayarlar ve bilumum cihazlar hayatımıza ortak olduğunda; doğal ve fıtri olandan uzaklaşıp sanal olana yaklaştıkça dengemizi biraz daha kaybederiz. En azından ben böyleyim.  Şehirden kopmak mümkün olmasa da, ara sıra dağlara ormanlara uzanmak, başını alıp gitmek bazen, iyi gelir insana. Bu yolculuklar biriken zehrin atılması anlamına gelir bir yandan. Gündemin yoruculuğu, ekranların iğretiliği, sanal dünyanın zihni perdeleyen parlaklığı, antenlerin göğü kapatan metalliği, gündelik tekrarlar ve rutinler zehirliyor insanı zira.

Biz de arınmak için Hasan amcanın kulübesine doğru yola koyulduk arkadaşlarla. Kırklareli’nin bir köyünde yaşayan Hasan amcanın evine uğrayıp oradan dağdaki kulübesine doğru gitmekti niyetimiz. İstanbul’dan ayrılmadan önce tüm hazırlığımızı yaptık. Yani nalbura gidip tüple çalışan lüks lambası için gömlek adı verilen o fitilden iki tane aldık. Elektriğin ve suyun olmadığı, ormanın kırk kilometre içerisinde bir tepenin yamacına kurulu güzelim kulübeye giderken bizim için en önemli iki şey tüplü lambayı doğru düzgün çalıştırabilmek ve kuzine sobasının üzerinde kestane pişirebilmekti. O yüzden tüm hazırlığımız da bunlardan ibaretti.

Birkaç saatlik yolculuk sonunda köye varıp biraz soluklandıktan sonra orman yoluna sapıyoruz. Hasan amca külüstürüyle önde giderken biz de nispeten iyi bir şehir arabasıyla arkadan takip ediyoruz. Toprak yol engebeli, taşlı ve tehlikelerle dolu. Zaman zaman iyice daralıyor. Bazen dereden geçmemiz gerekiyor, bazen yolumuza çıkan bir kütüğü kaldırıp atmamız. Gecenin karanlığında, ormanın içinde, işte bu dar yolda defalarca yolculuk yaptım; ama arkadaşların bu ilk seferi. Herkes heyecanlı. Öndeki araç durunca biz de ister istemez durup ne olduğunu anlamaya çalışıyoruz. Sol yanımızda bir ağacın dalına konmuş kocaman bir baykuş. Ben böyle diyorum ama Hasan amca yarım metrelik bu kuşa Yusufçuk diyor, baykuş bu kadar büyük olmazmış. Uzun uzun bakışıyoruz kuşla, koca kanatlarını açıp uçup gidiyor…

Uzun bir gece yolculuğundan sonra kulübenin bulunduğu tepeye varıyoruz. Ciğerlerimize dolan mis gibi orman havası karşılıyor bizi. Hava soğuk. Hasan amca hızlıca birkaç kütük parçalayıp kuzine sobasına atıyor. Sıcak iliklerimize kadar işliyor bir anda. Kömür sobasının sıcağı başka sobaların sıcağına benzemez, ta içinizi ısıtır. Biraz dinlendikten sonra yemek yiyip çayımızı sobanın üzerinde pişiriyoruz. Yemekten çok gözümüz kestanelerde. Sobanın üzerinde kavrulan kestaneler kulübenin havasını değiştirirken çay eşliğinde sıkı bir muhabbet başlıyor. Hasan amca başından geçen maceraları anlatıyor. Etin pek bulunmadığı zamanlarda boya sandığına doldurup eve götürdüğü güvercinleri, sökülü haldeki tank motorunu nasıl çalıştırdığını, kovana giren fareye arıların ne yaptığını ve daha onlarca şeyi. Bildiğimiz maceraların üzerinden yeniden geçiyor, bilmediğimiz yeni maceraları dinlerken heyecanlanıyoruz. En çok da katıla katıla gülüyoruz.

Hasan amca, takkesiyle şalvarıyla dağda ormanda yaşayan bir adam. Şehirde okuyan çocukları ayda bir yanına gelmediği zamanlarda o tek başına yaşıyor. Bir yandan odunculuk yaparken bir yandan arıcılık yapıyor ve her yıl birkaç ton mangal kömürü üretip satıyor. Kendi alanında uzman dört yüz adet fakülte mezunu gençten daha çok şey biliyor Hasan amca. Bir tankı baştan sona söküp takabilir. Size bir gece vakti rüzgâr enerjisiyle nasıl elektrik üretileceğini ve bunu nasıl depolayacağınızı teknik detaylarıyla anlatabilir. Kendi evini kendi yapar Hasan amca, inşaattan anlar. Onunlayken kendinizi güvende hissedersiniz, gece vakti zifiri karanlıkta ormanın derinliklerinde kaybolmadan yürüyebilirsiniz. Kulübesinin tavanında kuru ekmek, makarna ve tarhana çuvallarla asılıdır. Ağır kış şartlarında köye gidemediği zamanda burada aylarını geçirebilmesini sağlar bu erzaklar.

Sabah namazının vaktine iki saat var. O zamana kadar uyuyoruz Hasan amcaya güvenip. Vakti gelince uyanıyor Hasan amca, bizi de uyandırıyor. Güğümde ısınmış suyla abdest alıyoruz, ki hava buz gibi. Ertesi günü de yemek yiyerek, dağda tepede yürüyerek ve bolca muhabbet ederek geçiyoruz. Hasan amca karlı bir günde derede nasıl yıkandığını anlatınca ılık su lüksümüzden de vazgeçiyoruz.  Akşama doğru köye dönüp yanımıza bolca bal alıp Hasan amcayla vedalaşıyoruz. Yolumuz uzun. Hasan amcayı seviyoruz. Yine geleceğiz.

Milat Gazetesi – 19 Aralık 2011

Minibüs, üzerinde çalışılması gereken hayati bir alandır. Minibüs ve otobüsbilimi konusunda ihtisas yapmış garibanlara ne hikmetse bilim adamı denmez, işçi denir. Bu işçilerin bir kısmı sabahın en erken saatlerinde evlerinden çıkıp minibüs kuyruğuna girerken, bir kısmı da otobüs durağı dediğimiz yerlerde sevgili otobüslerinin gelmesini bekler. Gidip gelinen yolun mesafesine, yolda harcanan vakte ve güzergahların rotasına göre bu bilim dalında mertebe elde edilir. İyi bir minibüsbilimci nereden tutunması gerektiğini, uzatılan bozuk parayı düşürmeden şoföre nasıl ulaştıracağını ve buna benzer bir çok şeyi gayet iyi bilir. İyi bir otobüsbilimci en rahat koltuğun hangisi olduğunu, hangi mevkinin sıcak veya soğuk olduğunu, edindiği tecrübeler sayesinde bilen insandır. Haftasonu gezmesine giden bir teyze mesela, gölge diye oturduğu yerin birazdan güneş alacağını, yarım saat boyunca suratında patlayan güneşin altında terleyerek yolculuk yapacağını kestiremez. Aracın dolu olmasından sebep ayakta kaldığınızda kimin daha erken ineceğini kestirip onun başında beklemeniz ve bunda isabeti tutturmanız, başlangıç için oldukça iyidir.

Minibüs şoförlerinin kullandıkları dile aşina olmak ve onu çözmek gerçekten ustalık gerektiren bir iştir. Örneğin “yaslanmak” terimi bir sefer önce kalkan minibüse iyice yaklaşmak manasına gelirken, “yatmak” terimi öndeki araçla arayı iyice açıp yolda müşteri birikmesini sağlamak amacıyla sağ şeritte yavaşça ilerlemek demektir. Buna minibüsbilimi jargonunda “yata yata gitmek” de denir. Elbette bu davranış çoğu zaman yolcuları çileden çıkartır. Hiç tasvip edilesi bir durum değildir.

Halk istisnasız her gün nasıl ekmek tüketiyorsa halkın çoğunluğu da hemen her gün minibüsleri ve otobüsleri kullanır. Her gün ihtiyaç duyanından ayda yılda bir kullananına kadar toplumun her kesiminin az çok tanıdığı bildiği mekanlardır buralar. Gelgelelim halkın hayatında bu kadar yer etmiş mekanları edebiyata taşımak hiç de kolay değildir. Günümüz edebiyatının steril, nazik, efendi, şeker çocuk havası pek müsait değildir minibüs muhabbetlerine. Yapmazsınız ya, diyelim ki bir minibüs hikayesi yazmaya kadar verdiniz, elinize kağıt kalem alıp malzeme çıkartmaya koyuldunuz arka dörtlüye kuruldunuz; biraz sonra şoför bir taksiciye kızacak ve basacak kalayı. İşte o an ayvayı yediniz! Ya risk alıp olayı olanca doğallığıyla kayda geçireceksiniz ya da gerçeği/çirkinliği örtüp nazik kıvırmalarla olayı estetize edeceksiniz. Edebiyatçıların yaptığı ve benim yazının başından beri yaptığım şey bu: steril kıvırmalar. Oysa evde oturup yazmadığımda, otobüste anlattığımda mesela üç saat boyunca kan ter içinde yolculuk yaparken, işte böyle elli tane virgül koyup ateşli cümleler arasına, kan kokan, ter kokan, küfür kokan, kemik kıran bir gerçeklikle, yarı şiir yarı yumruk yarı tekme; otobüsün kokusunu duyarsınız, akbil sesleri gelir kulağınıza. Ama siz öyle şeyleri sevmezsiniz, yalan söylememiz hoşunuza gider. Şoförün ağzına bir sakız, ayağına sivri topuklu pembe bir ayakkabı; taze bıyıklı bir müezzin edasıyla konuşsun istersiniz şeker şeker. Trafik yoktur zaten, araba tıklım tıklım dolmamıştır, duraktaki adam da donmamıştır üstelik, kira derdi yoktur şoförün, evde zırlayan çoluk çocuğu yok…

Edebiyatçıların da zaten yazası yoktur böyle şeyleri. Edebiyatçı dediğin ciddi şeylerle ilgilenmeli. Yazsa bile örtmeli gerçekliği, kıvrak ve nazik olmalı değil mi kalemi? A aa! tabii saygınlık gayet önemli, edepli uslu yazıp iyi yerlere gelmeli; papyon takan kelimeler ve sonra reveranslar elbette, ah bunlar çok önemli. “Nitekim” demeliyiz bolca ve bolca “şüphesiz” demeliyiz, şüphesiz bu böyledir efendim, şu şöyledir. Böylece saygıdeğer olabiliriz.

Ve son bir şey: çok önem atfettiğiniz, Twitter’da trend topic yaptığınız meselelerin hiç biri minibüslerde konuşulmaz. Peki.

28 Kasım 2011′de Milat Gazetesi’nde yayımladı